Sztuka jest rewolucją!

Nawiązując do utworu Gilla Scotta Herona „Revolution will not be televised”, twórczynie 39. edycji Krakowskich Reminiscencji Teatralnych zapowiedziały, że „revolution will be performed”. Słowa dotrzymały!

W obronie wolności

Joanna Warsza, kuratorka 39. Krakowskich Reminiscencji Teatralnych i Anna Lewanowicz, dyrektor festiwalu, dokonały małej rewolucji w myśleniu o teatrze, czy szerzej – sztukach performatywnych, które znajdują się na styku spektaklu, performansu, happeningu, interwencji w przestrzeni publicznej iwideo instalacji. Wykraczając poza formułę przeglądu, zaprezentowały kierunki, obrane po zwrocie performatywnym w humanistyce. Sprowadziły do Polski utalentowanych artystów oraz wybitnych praktyków i teoretyków.

Motywami przewodnimi tegorocznych RMNSC były „polityka performansu” – lejtmotyw odbywającej się w Bunkrze Sztuki wystawy „Performance Now” i „performans polityki” – wątek poruszany przez artystów, odnoszących się do kryzysu politycznego na Ukrainie i w Rosji. Jeden biegun festiwalu stanowiło przenikanie się sztuk wizualnych i performatywnych, drugi – prawa obywatelskie, wolność wypowiedzi artystycznej i konflikty społeczne. W czasach, kiedy niezależność mediów jest ograniczona przez dążenie do jak największej ilości odsłon i sprzedanych egzemplarzy, platformą wymiany myśli i doświadczeń staje się sztuka. W miejscach festiwalowych, podczas występów, warsztatów i paneli dyskusyjnych, została odsłonięta przestrzeń, do której nie da się dotrzeć przez środki masowego przekazu.

Performans w przestrzeni muzealnej

Oddzielne zagadnienie podczas 39. RMNSC stanowiły instalacje wideo i dokumentacja performansu.Prace, ukazujące interesujące zjawiska z pogranicza sztuk performatywno-wizualnych i akcji społecznych złożyły się na ekspozycję „Performance Now” w krakowskim Bunkrze Sztuki. Intrygującą scenografię do polskiej odsłony wystawy, której kuratorką była RoseLee Goldberg, opracowała Aleksandra Wasilkowska. Wejście zostało zaaranżowane w formie sceny teatralnej. Po drodze trzeba było minąć lewitującą w powietrzu postać, kącik dla mediów, przywodzący na myśl płótna Caravaggia z martwą naturą oraz garderobę. Rozstawione w galeryjnych salach rekwizyty teatralne, takie jak wielki, nadmuchiwany ludzik przed ekranem z filmem Yael Baltany „Mary koszmary”, narzucały nowe interpretacje zarówno kanonicznych, jak i undergroundowych dzieł.

Działalność wirusowa w eterze

Ciekawego zabiegu dokonała znana reżyserka teatralna, Maja Kleczewska, która stworzyła „radio w radiu”. Zainspirowana mową nienawiści w Polsce i sztuką Milo Rau pt. „Hate radio”, laureatka Nagrody Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przygotowała cykl spotów radiowych, wiadomości i reportaży, które złożyły się na przegląd najbardziej gorących tematów z ostatnich lat. Wymyślone przez Kleczewską „Hejt Radia” przez dwie godziny nadawało na częstotliwości Radia Kraków i miało swoją premierę podczas 39. RMNSC.

Imigracja od kuchni

Jedną z najmocniejszych inicjatyw na Krakowskich Reminiscencjach Teatralnych był Kongres Kuchenny. Błędnie kojarzony przede wszystkim z gotowaniem projekt Dagny Jakubowskiej zogniskował się wokół tak ważnych kwestii, jak problem emigracji, zanikająca kultura Ukrainy i wykorzystywanie imigrantów przez Polaków. Do udziału w akcji z wątkiem kulinarnym w tle artystka zaprosiła Nikitę Kadana (Ukraina), Indre Klimaite (Litwa) i Ladę Nakonechnę (Ukraina). Projekt został podzielony na trzy części. Uczestnicy otrzymali empetrójki z nagraniami, których słuchali, spacerując po Krakowie. Zwieńczeniem każdego etapu „Kongresu kulinarnego” była wizyta w mieszkaniu, gdzie na grupę czekały niespodzianki. W pierwszym kawałku emigrantka ukraińskiego pochodzenia opowiadała płynną polszczyzną o ciężkich latach, spędzonych podczas nielegalnego pobytu w Polsce.

Pogrążonych w rozmyślaniach słuchaczy wyrwali z zadumy mężczyźni, ubrani w kamizelki kuloodporne. W ich eskorcie grupę zaprowadzono do kilkupokojowego mieszkania, w którym czekał żeński chór „Kałyna” z Klubu Kobiet Ukraińskich. Za każdym razem, kiedy goście mijali pomieszczenie z otwartymi drzwiami, „gospodynie” podejmowały ich śpiewem. Na koniec muzykujące emigrantki i słuchacze udali się razem do sali z zaaranżowaną sceną na koncert. W drugim mieszkaniu miała miejsce wystawa, a w trzecim – warsztaty kulinarne.

Taneczna tożsamość

„Moja relacja z tańcem oscyluje wokół następujących pytań: Co taniec mówi? Co mogę powiedzieć poprzez taniec? Co mówię, kiedy tańczę?” – powiedziała kiedyś portugalska tancerka i choreografka, Vera Mantero. Odpowiedzi na swoje pytania znalazła w zaprezentowanej po raz pierwszy w 1991 r. solówce pt. „Może powinna najpierw tańczyć, a potem myśleć”. Nieodłącznymi elementami występów Mantero stała się improwizacja i teatr autentyczny. Oprócz wspomnianego spektaklu krakowska publiczność zobaczyła „jedna tajemnicza rzecz, powiedział e.e. cummings” i teatralną polemikę z „Olimpią” Maneta.

Demokracja to inscenizacja

Dużym zainteresowaniem cieszyła się instalacja wideo Milo Rau pt. „Procesy moskiewskie”. Artysta przeanalizował trzy oskarżenia, których przedmiotem była twórczość artystyczna – wystawy „Uwaga! Religia:” (2003) i „Sztuka zakazana” (2007) oraz performans grupy Pussy Riot. Rau zdecydował się odtworzyć przebieg spraw sądowych, wytoczonych artystom i kuratorom, tworząc teatr telewizji w Centrum Sacharowa w Moskwie. Zamiast aktorów przed kamerami wystąpili uczestnicy tamtych wydarzeń – prawnicy, artyści, politycy, autorytety kościoła, a nawet Jekatierina Samucewicz z Pussy Riot, kuratorka Jekatierina Degot i dziennikarz Michaił. Tytuł spektaklu nawiązuje do trzech sfingowanych w latach 1936-1938 rozpraw sądowych w ZSRR. Miały one na celu oficjalne usprawiedliwienie zbrodni stalinowskich. Odwołując się do wydarzeń, które stały się zaprzeczeniem niezawisłości władzy sądowniczej w Związku Radzieckim, znany krakowskiej publiczności z 38. Reminiscencji Teatralnych reżyser kompromituje współczesny wymiar sprawiedliwości w Rosji.

Tańczące muzeum

Tino Sehgal określa swoją twórczość jako „skonstruowane sytuacje”. Na 39. RMNSC Frank Willens zaprezentował swoją interpretację „(bez tytułu) (2000)” – wyreżyserowanej przez Sehgala sztuki, którą zobaczyliśmy w wykonaniu jego i Borisa Charmatza. W „Twenty Minutes for the Twentieth Century” – pracy, z której czerpał Willens, Tino Sehgal skompilował fragmenty występów Wacława Nijinsky’ego, George’a Balanchine’a, Merce’a Cunninghama i wielu innych tancerzy. Willens i Charmatz oddali ideę reżysera, konstruując z ciała muzeum choreografii. Charmatz jest pomysłodawcą Expo Zéro – warsztatów w formie żywej wystawy, podczas których reżyserzy i choreografowie sztuk performatywnych spotykają się z pisarzami i krytykami, tworząc wspólną przestrzeń dialogu i interakcji. Inicjatywa zostanie przybliżona widzom RMNSC w 2015 r., na razie można było dowiedzieć się o niej więcej podczas warsztatów z Claire Bishop.

Kościół w teatrze

Podczas Krakowskich Reminiscencji Teatralnych Jan Peszek, w asyście Bogdana Brzyskiego, odprawił „Mszę” na scenie Narodowego Teatru Starego. Realizacja Artura Żmijewskiego i Igora Stokfiszewskiego została bardzo pozytywnie przyjęta przez otwartą na interakcję, krakowską widownię. Posiłkując się najbardziej znanym scenariuszem w kraju i czyniąc z katolickiego obrządku liturgicznego spektakl i, tandem reżysersko-dramatyczny poruszył problem władzy kościoła w polskim państwie i kształtowania przez instytucję religijną opinii publicznej. W 2011 r. „Msza” w innej obsadzie została wystawiona w warszawskim Teatrze Dramatycznym, ściągając na siebie słowa krytyki środowisk prawicowych jeszcze przed premierą.

Zwrot performatywny w Krakowie

Krakowskie Reminiscencje Teatralne po raz kolejny udowodniły, że na tej marce można polegać. Joannie Warszy udało się pokazać wiele wyrazistych prac i „pogłośnić” wypowiedzi z offu. Kuratorka 39. RMNSC prezentuje nowoczesne podejście do sztuk performatywnych, w którym przestrzeń teatru czy galerii jest zbyt ciasna, aby objąć ogół działań artystycznych.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s