Tożsamość odbijająca się „Czkawką”

Widownia w sali kameralnej Teatru Druga Strefa zasiada w jednym rzędzie jak apostołowie do posiłku. Skromnie wyposażona scena staje się miejscem ostatniej wieczerzy nieheteronormatywnej miłości, a mniej lub bardziej skrywane pragnienia odbijają się parze głównych bohaterów tytułową „czkawką”.

Sylwester Biraga, dyrektor Teatru Druga Strefa, a zarazem reżyser i scenograf „Czkawki”, inscenizuje wewnętrzne dialogi, jakie toczą ze sobą dwaj mężczyźni: były pułkownik i pracujący w muzeum historycznym etnograf. Każdy z głównych bohaterów posiada swoje alter ego: Siergiej – Warwarę, a Fiodor – Andriejkę – postaci, budzone do życia podczas pijackiej czkawki; tłumione aspekty własnego „ja” albo objaw opętania.

Lęk obu postaci przed odmiennością, którą łatwiej jest dostrzec w drugim człowieku, trudniej – w samym sobie, miesza się ze strachem przed zaangażowaniem. Na scenie dochodzi do trudnej i przerażającej konfrontacji z Levinasowskim Innym bez twarzy. Siergiej i Fiodor nie potrafią go zobaczyć, zwizualizować, ale słyszą wyraźnie, co ma do powiedzenia. Spektakl przybiera formę apelu do wszystkich osób, które nie są pewne swoich preferencji, aby przyjąć Obcego do własnego domu i dać mu szansę… dorosnąć. Jednocześnie problematyka sztuki oscyluje wokół natury człowieka, niemożności jednoznacznej klasyfikacji własnego „ja”, wyparcia i zaprzeczenia. „Czkawka” stanowi wreszcie pełną nostalgii refleksję nad wiekiem dojrzałym i zmarnowanymi szansami.

Władimir Zujew, autor wystawianego na Mokotowie spektaklu, należy do grona rosyjskich dramatopisarzy, urodzonych w latach 70, uczniów Nikołaja Kolady. Inny, napisany przez niego dramat,. „Osaczeni” w adaptacji Małgorzaty Bogajewskiej, miał swoją premierę w 2007 r. w łódzkimtEatrze Jaracza.

Reżyser „Czkawki” przeniósł dramat Zujewa do polskich realiów. Premiera miała miejsce 30 maja 2014 r., a kolejną odsłonę spektaklu w Teatrze Druga Strefa zobaczymy 13 i 14 marca. Domowa atmosfera, panująca w niewielkiej sali kameralnej przy ul. Magazynowej, gdzie widownia siedzi niemalże na scenie, pozwala odtworzyć klimat ciasnych mieszkań i zapyziałych klubów.

W przekładzie Bożeny Majorczyk scanariusz staje się szczególnie czytelny dla średniego pokolenia. Władimir Zujew czerpał z wielu tekstów kultury. Cytowane przez niego fragmenty wierszy i utworów muzycznych zostały dostosowane do polskich realiów – hitów z zapomnianych prywatek i małomiasteczkowych przebojów. Zamiast liryki rosyjskiej, Siergiej aka Warwara (w tej roli Wiesław Kowalski) serwuje nam z wdziękiem godnym drag queen popularne wiersze i przyśpiewki.

Dzięki grze Wiesława Kowalskiego postać Siergieja nabiera szczególnie wyrazistego charakteru. Aktor wciela się w podstarzałego kawalera – zatrudnionego w muzeum erudyty, który po pracy daje upust swojej fascynacji prostym żołnierzem i z dionizyjską ekspresją celebruje ognisko domowe. Oglądając „Czkawkę”, nie utrwalimy sobie jednak stereotypowych wyobrażeń na temat ciot z „Lubiewa” czy wizerunku zniewieściałego faceta rodem z „Drag queen”. Chociaż takie typy mężczyzn stanowią pewien punkt wyjścia do rozważań nad trudną, marginalizowaną społecznie w Rosji miłością, a główny bohater usiłuje podbić serce luja, przejawiając zapał do śpiewu i tańca, to jednak akcent zostaje przesunięty z zewnętrznych form w stronę pragnienia bliskości, miłości i akceptacji.

Przez ponad godzinę na scenie Drugiej Strefy za woalką „nie ja” toczy się walka o to, żeby dać dojść do głosu tym fundamentalnym potrzebom. Jest to nierówny pojedynek, stoczony między samotnymi ludźmi a systemem, który nie akceptuje jakichkolwiek przejawów homoerotyzmu i oferuje ograniczony repertuar męskich tożsamości – postaci silnych, władczych, nieokazujących uczuć.

Sylwester Biraga usiłuje złamać stereotyp macho, oswoić inność, dać widzowi możliwość zapoznania się z osobą nieheteronormatywną, przesunąć granicę flirtu do strefy wolnej od oceny. Fiodor, Andriejka (w tej roli Piotr Duda) – pułkownik, który nigdy nie poznał „wyoutowanego” geja, po raz pierwszy w życiu doświadcza adoracji ze strony osoby tej samej płci, lecz ma problem z akceptacją uczuć, które dochodzą do głosu w miarę rozwoju relacji.

Ze względu na zatarcie oczywistości płci i kontekst rosyjski, sztukę Sylwestra Biragi warto zestawić z innym spektaklem ze sceny alternatywnej – granym w Teatrze Soho „Idiotą” w reżyserii Igora Gorzkowskiego. W obu przypadkach mamy do czynienia z wyraźną osobowością sceniczną (Agata Buzek w roli Myszkina i Piotr Duda w roli Fiodora), chociaż nie sposób sprowadzić do wspólnego mianownika atmosfery i przesłania obu spektakli. Igor Gorzkowski przeprowadza operację na otwartym sercu widza, natomiast Sylwester Biraga próbuje to serce odkopać.

Reżyseria i scenografia: Sylwester Biraga

Obsada: Wiesław KowalskI (Siergiej, Warwara) i Piotr Duda (Fiodor, Andriejka)

Autor: Władimir Zujew

Tłumaczka: Bożena Majorczyk

Adres teatru:

Teatr Druga Strefa

ul. Magazynowa 14A

00-652 Warszawa

www.teatrdrugastrefa.pl

Najbliższe spektakle:

13 Marca 2015, godz. 20:00

14 Marca 2015, godz. 20:00

Bilety: normalny – 50 zł, ulgowy – 30 zł; seniorski – 25 zł

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s